حمام ليوارجان

حمام ليوارجان 

بقاياي اين بنا در روستاي ليوارجان  واقع گرديده و ظاهرا از آثار دوره صفويه و قاجاريه مي باشد. نيمي از ساختمان حمام بر روي برآمدگي زمين ساخته شده ، به طوري كه قسمت جنوبي آن در گودي خاك فرو رفته است، اما قسمت شمالي كمي از سطح زمين بالاتر قرار دارد. حمام در محوطه مستطيل شكلي به صورت خاوري – باختري ساخته شده و دو ورودي آن از جانب خاوري است. اين ورودي ها از طريق فضاي طاقداري به رخت كن حمام راه مي يابد. رخت كن فضاي چليپا شكل گنبدداري است كه در اطراف آن سكوهايي براي نشيمن و رخت كن تعبيه شده است. در ميانه فضا نيز حوضچه اي قرار دارد. حد فاصل رخت كن و گرمخانه، فضاهاي كوچك طاقداري قرار گرفته و بعد از آن گرمخانه حمام با پوشش طاق و گنبد واقع گرديده است. قسمت اصلي گرمخانه با گنبد و فضاي جانبي آن با طاق استوانه اي مسقف شده است. در ضلع جنوب گرمخانه منبع آب حمام و در ضلع باختري، خزينه و سپس تون يا كوره حمام قرار دارد. بناي حمام فاقد هر گونه تزئيناتي است. حمام ليوارجان دردوره قاجاريه مورد استقاده بوده ولي ممكن است زمان احداث آن به عهد صفويه باز گردد.

 

 

أشنايي كلي با شهرستان جلفا و برخي روستاهاي أن

 شهرستان جلفا يكي از شهرستانهاي  استان اذربايجانشرقي و در شمال غربي اين استان واقع شده است . شهر جلفا مركز اين شهرستان در كنار رودخانه ارس  در45 درجه و 38 دقيقه طول شرقي و38 درجه و56 دقيقه عرض شمال ودرفاصله 130 كيلومتري تبريز و منطقه صفر مرزي  قرار گرفته وفاصله هوائي ان از تهران800 كيلومتر مي باشد.

اين شهرستان  بصورت طولي درميان رودخانه ارس درشمال وكوههاي قره داغ در جنوب شكل گرفته كه تنها دسترسي آسان از مركز ايران به اين منطقه از گردنه معروف واستراتژيك دره ديزاست.

اين شهرستان از شمال بواسطه رودخانه ارس به جمهوريهاي ارمنستان واذربايجان وازجنوب به شهرستان مرند ، ازغرب به شهرستانهاي ماكو وخوي(استان اذربايجان غربي)وازشرق به شهرستانهاي كليبر واهرمنتهي مي گردد.

جلفااز لحاظ موقعيت جغرافيائي وژئوپليتيك درآذربايجان از مناطق حساس محصوب مي شود چراكه سابقا      پايگاه  سياسي واطلاعاتي نظام كپيتاليستي آمريكا در مقابل نظام سوسياليستي شوروي  سابق بوده ودرحال حاضر با دوجمهوري تازه استقلال يافته آذربايجان وارمنستان كه هر كدام اهداف سياسي خاص را دنبال مي كنند سرحد مشترك دارد.

شهرستان جلفا داراي دو بخش(مركزي ـ سيه رود) وپنج دهستان (ارسي ـ داران ـ نوجه مهر ـ ديزمار غربي ـ شجاع) و52روستاو90آبادي كه دربستر طولي اين منطقه واكثرا در پاي كوههاي قره داغ تكوين و رشد يافته اند.

طول شهرستان جلفا 100كيلومتراست .

 

رود ارس

    رودخانه ارس در فاصله 2كيلومتري جلفا پس از گذشت از بستر تنگ كوهستاني كه در كوههاي نزديك جلفا ايجاد نموده است وارد جلفا مي شود . در نزديكي پاسگاه سيه رود كه ميان جلفا وخدا آفرين قرار گرفته درطي سالهاي طولاني بستر خود را در دره يك كوهستان صخره اي، بقدري پائين برده كه بشكل يك ديواره كاملا عمودي با ژرفاي خيلي زياد درآمده بطوريكه اين بستر بصورت يك پرتگاه خيلي خطرناك مي باشد ومجراي ژرف ارس در اين ناحيه به اسم(جاموش بغان بندي) كه به فارسي يعني بندي كه گاومييش را خفه مي كند ناميده مي شود.كه داراي چشم انداز بسيار زيبايي مي باشد.

نام اين رودخانه در قديميترين كتب تاريخي ايران مانند اوستا “دايي نياي” آمده و سواحل آنرا محل تولد زردشت پيامبر مي دانند و نام مشهور فعلي آن آراس ميباشد .  سرچشمه آن از كوههاي مين گول داغ (هزار بركه) تركيه واقع در جنوب شهر ارزروم است ، محل مذكور كه در مركز تجمع آبهاي اين كوهها وتشكيل ارس بوده ،  بيش از 800 متراز سطح دريا ارتفاع ندارد وطول رود از سرچشمه تا مصب قريب 800 كيلومتر است .كه پس از سرازير شدن از سرچشمه درنقطه اي به اسم “دوالو” مجاور خاك ايران شده واز همين محل تا نقطه“قره دوني” كه آخرين حد فاصل خاك ايران و ارس مي باشد ، در شمال غربي ايران جريان دارد. پس از واگزاري قفقازيه به شوروي سابق و ختم جنگهاي ايران وروس به موجب معاهده تركمنچاي منعقده در سال 1243 هجري مقارن با 1828 ميلادي ، رودخانه مزبور سر حد ميان شوروي وايران گرديد رودخانه ارس پس ازعبور از قره دوني وارد خاك قره باغ مي شود وبا طي مسير درجمهوري آذربايجان مستقيما به درياي خزر مي ريزد.

شعباتي كه از خاك قفقازيه وارد رود ارس مي شود عبارتند از : آرپاچاي-رود نخجوان-رود كر .

شعباتي كه از خاك ايران وارد رود ارس مي شود عبارتنداز: رود زنگماراز ماكو- رود آغ چاي و قطور چاي از خوي- رود زيلبير از مرند – رود كوك گنبد از قره داغ – دره رود مغان  .

    عرض رودخانه ارس در جلفا گاهي تا 200متر و ارتفاع وعمق بستر آن به 2 تا 3 متر مي رسد . عريضترين نقطه رود خانه در نزديكي شهر جلفا ميباشد كه بيش از 200 متر عرض و بيش از 4 متر عمق دارد كه مي توان سومين رودخانه ايران از لحاظ قدرت آب تلقي كرد . در مواقع عادي آب آن قابل شرب ولي در مواقع طغيان گل آلود است . بنابر تجربه وعقيده عموم وآزمايش اطباء آب ارس براي شرب بسيار مناسب وقدرت زيادي در ايجاد اشتها وهضم غذا دارد .

بر روي ارس تا كنون پنج پل ساخته شده است كه عبارتنداز : پل آهن جلفاـ شوسه جلفا ـ پل پلدشت در شهرستان ماكوـ پل خدا آفرين در قره داغ ـ پل نوردوز در مرز ارمنستان .

بستر رودخانه ارس داراي شيب زيادي بوده كه آب با سرعت درآن جريان دارد ومثل رودهاي ديگر نمي توان بر روي آن قايقراني كرد ولي اگر قايق موتور دار باشد مي توان از آن استفاده نمود

 

1-روستاي ارسي

     روستاي ارسي از پر آبترين روستاهاي منطقه است واز هر گوشه آن چشمه هايي جاري مي باشد . ارسي داراي باغات وسيع و سرسبزي مي باشد واكثر مردم روستا از طريق فروش محصولات باغي اعم از گردو، زردآلو ودرختان ديگر امرار معاش مي كنند . كشاورزي در روستا رايج است ولي بمانند باغداري نتوانسته در اقتصاد مردم روستا تاثير مفيدي داشته باشد ودرآمد زيادي را عايد كشاورزان سازد . اكثر كشت محصولات زراعي روستا را گندم و جو تشكيل مي دهد .

 

2-روستاي حق وردي آباد

    اكثريت جوانان وميانسالان روستا درامورات تجاري مشغول هستند ودر جلفا به خريد وفروش وسايل خارجي مي پردازند وتوانايي مبادلات (صادرات و واردات)خاصي را دارند.

كشاورزي ودامداري از جمله فعاليتهاي حاشيه اي روستائيان محسوب مي شود . باغداري بعلت كمبود آب در روستا از جايگاه چنداني برخوردار نيست .

 

3-روستاي دوزال

     تپه هايي كه روستا بر آن تكيه داده ،كاملا مشرف بر مزارع ورودخانه ارس وكوههاي قره باغ  (كوههاي ارمنستان) است و چهار عامل طبيعي – انساني يعني كوه، مزارع، رودخانه ومساكن روستائي با چشم اندازي زيبا ولاينفك در نيمرخ طبيعت حاكم بر آنجا رويت مي شود .

اقتصاد حاكم بر روستا بر پايه باغداري، دامپروري بصورت (ييلاق- قشلاق) و پرورش كرم ابريشم وزراعت استوار است . باغداري ودامپروري نقش اساسي را در تامين درآمد حاصله مردم ايفاء مي كند . از جمله محصولات باغي اين روستا كه داراي شهرت خاصي است مي توان انجير، اناروسيب را نام برد كه در فصل ميوه در بازارهاي منطقه و ساير شهرهاي استان بوفور يافت مي شود .

گندم، جو، برنج و لوبيا از محصولات زراعي روستا به حساب مي آيند كه به مدد آ‌ب رودخانه ارس و خاك حاصلخيز برداشت مي شود .

 

4-روستاي شجاع

     درگذشته مردم روستا به پرورش كرم ابريشم وابريشم بافي اشتغال داشتند . كه با دستور شاه عباس مبني بر انتقال ارامنه از منطقه جلفا به اصفهان، ارامنه روستاي شجاع نيز همراه ارامنه جلفا كوچ داده شدند .

با تاسيس گمرك در جلفا بيشتر مردم اين روستا جذب كار دولتي و شغل آزاد گرديدند واز كشاورزي ودامداري دست برداشتند ودرصد كمي به كشاورزي و دامداري مشغول مي باشند .

روستاي شجاع با توجه به وجود كارخانه بزرگ موتور سيكلت سازي آميكو توان بالقوه اي براي تبديل به شهرك صنعتي در اين منطقه را دارد . ساير امكانات موجود ؛كارخانه يخ سازي ،دو باب مرغداري، يك گاوداري راكد و كاراگاه مونتاژ تراكتور مي باشد .

 

5-روستاي ليوارجان

     روستاي ليوارجان داراي اراضي كشاورزي وسيعي مي باشد كه دشت گورديان متعلق به اهالي اين روستا مي باشد . روستا در ميان باغات وسيعي از درختان تنومند وسرسبز قرار گرفته وداراي مناظر زيبا وخوش آب وهوا در منطقه مي باشد . امروزه اكثريت مردم ليوارجان در امور باغي مشغول هستند . درختان ميوه اي روستا عبارتنداز :گردو، آلبالو، گيلاس، سيب، بادام ، گلابي وساير محصولات. باغداران كه اكثريت شاغلين روستا را تشكيل مي دهند ، از طريق فروش محصولات درختي تامين معاش مي كنند . كشاورزي نيز در روستا رواج دارد واكثريت كشاورزان به كشت گندم وجو و يونجه مي پردازند و به غير از نيازهاي خويش مازاد آن را يا در روستا ويا در هادي شهر بفروش مي رسانند . تعداد قليلي هم از مردم به دامداري ودامپروري مي پردازند كه به مانند كشاورزي وباغداري چشمگير نيست. اين روستا از لحاظ آب نقصانهايي دارد . اين روستا بيش از چهار چشمه مهم ندارد كه آنها نيز بخاطر حفر چاههاي عميق در هادي شهر رو به خشكي هستند .

 

6- روستاي نوشيروان

    در اين روستا بدون استثناء همه خانوارها به كار كشاورزي در سطح خيلي محدود ودر حد نيازشان مشغول هستند واكثرا به كشت گندم وصيفي جات و نخود مي پردازند . باغهاي روستا حدود 10سال پيش بر اثر كمبود آب وآفات نباتي خشك شدودرختان ديگري جايگزين نگرديد . اخيرا يك سد خاكي در روستا احداث گرديده كه در صورت بهره برداري از آن نه تنها سفره هاي زير زميني و چشمه هاي روستا تقويت مي شود، بلكه در اثر استفاده از آب آن براي امور كشاورزي ، بازدهي زمينهاي زراعي بر اثر وجود آ‌ب چندين برابر مي شود .

در نوشيروان يك معدن بزرگ نمك سنگي همچنين يك معدن گچ نيز وجود دارد .

 

7-روستاي اشتبين

     از لحاظ بافت، اشتبين جزو روستاهاي تلي شكل است كه داراي چشم انداز خيلي جالب مي باشد . در شرق و پائين ترين قسمت دره روستا ، رودخانه اي در جريان است كه با صداي دلنواز ومنظره  منحصربفردش زينت و زيبائي خاصي بر روستا بخشيده است وحتي مسبب وجودباغات وسيع و سرسبز درپرتو اين رود است . ولي بعلت عدم رعايت بهداشت مردم وجاري ساختن فاضلابهاي منازل (به دليل بافت شهري فعلي ) وريختن خاكستر تنورها وفضولات حيواني در رودخانه بعضي مواقع رنگ رودخانه تغيير مي يابد .

درصد كمي از اقتصاد روستا بر اساس باغداري ودامداري است و بيشتر روستائيان داراي باغات پربار ووسيع هستند وازطريق فروش ميوه جات از جمله انجير، انار، گردو، سيب و … امرار معاش مي كنند .

مهمترين محدوديت روستا در توليد وارائه محصولات به بازارهاي منطقه اي دوري از بازار مصرف مي باشد كه باعث افزايش هزينه حمل مي گردد . ضمن اينكه روستاي اشتبين توانايي به القوه اي براي تبديل به منطقه توريستي را دارد .

8- روستاي ايري

    اين روستا داراي باغات بسيار غني و زمينهاي حاصلخيز كشاورزي مي باشد وبه بركت آب رودخانه آغ چاي كمار كه در تمام فصول سال داراي آب مي باشد وتعداد دو كانال احداث شده درپيشبرد اهداف كشاورزي آن روستا نقش مهمي دارد وباعث گرديده تا محصول برداشت شده از كميت زيادي برخوردار باشد .

 

9- روستاي زاويه

    اين روستا در ميان كوههاي بلند ومرتفع گرگر قرار گرفته كه در قسمت شمال روستا باغات سرسبز ودرختان تنومند گردو كاشته شده است . بنظر مي رسد عامل مذهبي موجب تكوين روستا ميباشد. چرا كه اين روستا پس از وفات يكي از نوادگان امام موسي كاظم (ع) بنام سيد اسماعيل شكل گرفته است .

اقتصاد روستا اكثرا به باغداري وكشاورزي وابسته است ودرختان فراوان وسرسبزي ،اطراف اين روستا را فرا گرفته و با بازدهي خود باعث امرار معاش عده اي از اهالي روستا گرديده است .

 

10-روستاي سيه سران

     روستاي سيه سران بخاطر آب فراوان داراي باغات سرسبز وپرمحصول مي باشد وبيشتر درختان آنرا گيلاس، آلبالو، گردو تشكيل مي دهد . محصولات كشاورزي روستا گندم، جو وصيفي جات مي باشد . اكثريت مردم از طريق باغداري تامين معاش مي كنند كه كشاورزي ودامداري در مرحله بعد از آن قرار دارد.